Ο Χάρτης του Καντίνο
Οι γεωγραφικές ανακαλύψεις των Πορτογάλων από τις αρχές του 15ου αιώνα άρχισαν να μεταβάλλουν ριζικά τους πολιτικούς και οικονομικούς συσχετισμούς στην Ευρώπη. Ιδιαίτερα μετά την ανακάλυψη του θαλάσσιου δρόμου προς την Ινδία το 1498, η Λισσαβόνα αναδείχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά και ναυτιλιακά κέντρα της ηπείρου.
Η πορτογαλική πρωτεύουσα είχε πλέον εξελιχθεί σε πόλο έλξης για εμπόρους, χαρτογράφους, επιστήμονες και κάθε είδους επαγγελματίες από ολόκληρη την Ευρώπη. Ανάμεσά τους, όμως, κινούνταν και κατάσκοποι, οι οποίοι προσπαθούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση σε πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τις πορτογαλικές ανακαλύψεις. Ένας από αυτούς ήταν ο Αλμπέρτο Καντίνο.
Ο Καντίνο είχε φτάσει στη Λισσαβόνα ως απεσταλμένος του Δουκάτου της Φεράρα στις αρχές του 16ου αιώνα. Εκεί κατάφερε να εξασφαλίσει, έναντι σημαντικού χρηματικού ποσού, το αντίγραφο ενός παγκόσμιου χάρτη που αποτύπωνε τις πρόσφατες πορτογαλικές ανακαλύψεις. Ο χάρτης αυτός χρονολογείται στο 1502 και είναι σήμερα γνωστός ως ο Παγκόσμιος Χάρτης του Καντίνο, καθώς ο δημιουργός του παραμένει άγνωστος.
Ο χάρτης αποτυπώνει τη γεωγραφική γνώση των Πορτογάλων στις αρχές του 16ου αιώνα, λίγο μετά την επιστροφή του Πέντρο Άλβαρεζ Καμπράλ από το δεύτερο πορτογαλικό ταξίδι προς την Ινδία.
Η Αφρική αποτελεί την ήπειρο που απεικονίζεται με τη μεγαλύτερη ακρίβεια. Η ακτογραμμή της έχει χαρτογραφηθεί με αξιοσημείωτη λεπτομέρεια, αποτέλεσμα των διαδοχικών πορτογαλικών αποστολών που είχαν φτάσει μέχρι το νότιο άκρο της ήδη από τα τέλη του 15ου αιώνα. Οι δυτικές ακτές παρουσιάζουν περισσότερες πληροφορίες σε σχέση με τις ανατολικές, γεγονός που αντανακλά την εντονότερη ναυτική δραστηριότητα των Πορτογάλων στην περιοχή αυτή.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η απεικόνιση της Βραζιλίας, η οποία είχε ανακαλυφθεί μόλις δύο χρόνια νωρίτερα. Η ύπαρξη μιας τόσο εκτεταμένης γης στον Ατλαντικό αποτέλεσε σημαντική ανατροπή για τη γεωγραφική αντίληψη της εποχής.
Στον χάρτη διακρίνονται επίσης τα νησιά που είχαν ανακαλυφθεί από τον Χριστόφορο Κολόμβο, όπως η Ισπανιόλα, η Κούβα και η Τζαμάικα, καθώς και άλλες περιοχές της Καραϊβικής. Ορισμένες μορφές ξηράς που εμφανίζονται δυτικότερα πιθανόν αποτελούν ατελείς ή παραμορφωμένες απεικονίσεις της Κεντρικής Αμερικής.
Βορειότερα εμφανίζεται η ένδειξη Terra del Rey de Portugal («Γη του Βασιλιά της Πορτογαλίας»), η οποία συνδέεται με τα ταξίδια του Γκασπάρ Κορτέ Ρεάλ. Ο Πορτογάλος θαλασσοπόρος εξερεύνησε τις βορειοδυτικές περιοχές του Ατλαντικού και πιθανότατα έφτασε στις ακτές της Γροιλανδίας και του Λαμπραντόρ.
Παρά τις εντυπωσιακές προόδους, υπήρχαν ακόμη περιοχές για τις οποίες οι γνώσεις παρέμεναν περιορισμένες. Η Βαλτική Θάλασσα, για παράδειγμα, αποδίδεται με χαμηλή ακρίβεια, γεγονός που δείχνει ότι δεν αποτελούσε περιοχή ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τους Πορτογάλους.
Αντίστοιχα, η Ερυθρά Θάλασσα και ο Περσικός Κόλπος εμφανίζονται με λανθασμένες αναλογίες και θέσεις, υποδηλώνοντας ότι οι πληροφορίες για τις περιοχές αυτές ήταν ακόμη αποσπασματικές.
Ανατολικά της Ινδίας απεικονίζεται μια εκτεταμένη χερσόνησος, πιθανότατα μια φανταστική ή παραμορφωμένη αναπαράσταση της Μαλαϊκής Χερσονήσου. Η ένδειξη «Malaqua» αποκαλύπτει ότι οι Πορτογάλοι είχαν ήδη πληροφορίες για το Σουλτανάτο της Μαλάκα, αν και η ακριβής γεωγραφική του θέση δεν ήταν ακόμη γνωστή.
Ένα ακόμη στοιχείο που μαρτυρεί την επιρροή της αρχαίας γεωγραφίας είναι η ονομασία Mare Prasodum, η οποία αποδίδεται στη θάλασσα νότια της Αφρικής. Η ονομασία αυτή προέρχεται από τον Πτολεμαίο και δείχνει ότι, παρά τις νέες ανακαλύψεις, οι χαρτογράφοι εξακολουθούσαν να βασίζονται σε αρχαίες πηγές για τις άγνωστες περιοχές.
Τέλος, στον χάρτη απεικονίζεται και η νοητή γραμμή που όριζε η Συνθήκη της Τορδεσίγιας, η οποία διαχώριζε τις υπερπόντιες κτήσεις της Πορτογαλίας και της Ισπανίας.
Ο Χάρτης του Καντίνο αποτελεί τον αρχαιότερο σωζόμενο χάρτη που καταγράφει με τόσο σαφή τρόπο τις πορτογαλικές γεωγραφικές ανακαλύψεις και αποτυπώνει τη στιγμή κατά την οποία η ευρωπαϊκή γνώση του κόσμου βρισκόταν σε φάση ραγδαίας μετάβασης.
Στο βίντεο που ακολουθεί μπορείτε να παρακολουθήσετε μια λεπτομερή περιήγηση στον χάρτη και στο πώς είχε καταγραφεί ο γνωστός κόσμος της εποχής.
