Πώς έφτασαν οι Πρώτοι ευρωπαίοι στο Μεξικό; 

Οι ναυαγοί του Γιουκατάν

Στις αρχές του 16ου αιώνα, οι Ισπανοί επιχειρούσαν να εδραιώσουν την παρουσία τους στον Νέο Κόσμο. Μετά τα ταξίδια του Χριστόφορου Κολόμβου, άρχισαν να εξερευνούν τις ακτές της Καραϊβικής και της Κεντρικής Αμερικής, αναζητώντας χρυσό, νέες εμπορικές δυνατότητες και στρατηγικά λιμάνια. Μία από τις πιο δύσκολες περιοχές για τους πρώτους κονκισταδόρες ήταν οι τροπικές ακτές του σημερινού Παναμά και της Κεντρικής Αμερικής. Το κλίμα, οι ασθένειες, οι πυκνές ζούγκλες και οι συγκρούσεις με τους ιθαγενείς πληθυσμούς τους προκαλούσαν τεράστιες απώλειες.

Το 1510, ο Διέγο δε Νικουέσα επιχείρησε να εγκαθιδρύσει την ισπανική αποικία Νόμπρε δε Διός, στη βόρεια πλευρά του σημερινού Παναμά. Η αποστολή του όμως αντιμετώπισε γρήγορα σοβαρά προβλήματα. Οι άποικοι υπέφεραν από πείνα, τροπικές ασθένειες και συνεχείς επιθέσεις από ιθαγενείς πληθυσμούς. Μέσα σε αυτή τη δύσκολη κατάσταση, το 1511, ο Νικουέσα έστειλε ένα πλοίο προς την Ισπανιόλα, με σκοπό να ζητήσει ενισχύσεις και προμήθειες. Το πλοίο όμως δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό του. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, προσάραξε σε έναν ύφαλο και ναυάγησε. Από τους επιβαίνοντες σώθηκαν μόλις δεκαοκτώ άνδρες, οι οποίοι πρόλαβαν να επιβιβαστούν σε μία μικρή βάρκα. Για σχεδόν δύο εβδομάδες περιπλανήθηκαν ακυβέρνητοι στα νερά της Καραϊβικής. Η δίψα, η πείνα και η έκθεση στον ήλιο αποδεκάτισαν τους ναυαγούς. Πολλοί πέθαναν κατά τη διάρκεια της περιπλάνησης, ανάμεσα και δύο γυναίκες. Τελικά, τα θαλάσσια ρεύματα έβγαλαν τους επιζώντες στις ακτές της χερσονήσου του Γιουκατάν, στο σημερινό Μεξικό. Οι άνδρες αυτοί ήταν οι πρώτοι γνωστοί Ευρωπαίοι που έφτασαν στην περιοχή του σημερινού Μεξικού.

Η περιπέτεια τους όμως μόλις άρχιζε. Λίγο μετά την αποβίβασή τους, αιχμαλωτίστηκαν από τους Μάγια. Οι ισπανικές αφηγήσεις αναφέρουν ότι ορισμένοι από τους ναυαγούς θυσιάστηκαν σε τελετουργίες, ενώ άλλοι πέθαναν από κακουχίες και ασθένειες. Ανάμεσα σε εκείνους που θυσιάστηκαν ήταν και ο καπετάνιος του ισπανικού πλοίου, γουάν δε Βαλδίβια. Μόλις δύο άνδρες κατόρθωσαν τελικά να επιβιώσουν. Ο Χερόνιμο δε Αγκιλάρ και ο Γκονσάλο Γκερέρο, οι οποίοι ακολούθησαν εντελώς διαφορετική πορεία.

Ο Χερόνιμο δε Αγκιλάρ ήταν καθολικός ιερέας. Παρά τα χρόνια αιχμαλωσίας και σκλαβιάς, προσπάθησε να διατηρήσει την ισπανική και χριστιανική του ταυτότητα. Έμαθε τη γλώσσα των Μάγια, αλλά συνέχισε να ελπίζει ότι κάποια μέρα θα επέστρεφε στους συμπατριώτες του. Αυτό συνέβη το 1519, όταν ο Ερνάν Κορτές αποβιβάστηκε στις ακτές του Μεξικού ξεκινώντας την εκστρατεία εναντίον της Αυτοκρατορίας των Αζτέκων. Ο Κορτές πληροφορήθηκε από τους ιθαγενείς ότι δύο γενειοφόροι ξένοι ζούσαν ανάμεσα στους Μάγια. Υποψιαζόμενος ότι επρόκειτο για Ισπανούς, έστειλε ανθρώπους να τους αναζητήσουν. Ο Αγκιλάρ ανταποκρίθηκε αμέσως. Όταν συναντήθηκε με τον Κορτές, σύμφωνα με τις ισπανικές πηγές, ήταν σχεδόν αγνώριστος. Αδύνατος, ντυμένος σαν ιθαγενής και ηλιοκαμένος από την πολύχρονη παραμονή του στο τροπικό κλίμα. Παρ’ όλα αυτά, παρέμεινε πιστός στην ισπανική του καταγωγή και ενσωματώθηκε αμέσως στην αποστολή καθώς η γνώση της γλώσσας των Μάγια αποδείχθηκε εξαιρετικά πολύτιμη, ώστε να γίνει βασικός διερμηνέας του Κορτές.

Η περίπτωση του Γκονσάλο Γκερέρο υπήρξε πολύ διαφορετική. Ο Γκερέρο δεν επέστρεψε ποτέ στους Ισπανούς, και με τα χρόνια ενσωματώθηκε πλήρως στην κοινωνία των Μάγια. Έμαθε τη γλώσσα, υιοθέτησε τα έθιμα τους και απέκτησε σημαντική θέση ως πολεμιστής. Οι ισπανικές πηγές αναφέρουν ότι είχε κάνει τατουάζ, τελετουργικές ουλές και φορούσε στολίδια των Μάγια. Απέκτησε οικογένεια με μια ιθαγενή η οποία γέννησε τα πρώτα παιδιά στην χώρα με Ευρωπαίο πατέρα. Όταν ο Κορτές τον κάλεσε να επιστρέψει, ο Γκερέρο αρνήθηκε. Στα επόμενα χρόνια φαίνεται πως συμμετείχε στην αντίσταση των Μάγια απέναντι στους Ισπανούς. Για τον λόγο αυτό, ο Γκερέρο αντιμετωπίζεται συχνά με εντελώς διαφορετικό τρόπο στις ισπανικές αφηγήσεις ως «αποστάτης» ενώ στο σύγχρονο Μεξικό συχνά ως συμβολική μορφή πολιτισμικής ανάμειξης και αντίστασης.

Η ιστορία του Αγκιλάρ και του Γκερέρο αποτελεί ένα από τα πιο ασυνήθιστα επεισόδια της ισπανικής επέκτασης στον Νέο Κόσμο. Δύο άνδρες που επέζησαν από το ίδιο ναυάγιο κατέληξαν να ακολουθήσουν εντελώς διαφορετική μοίρα. Η ιστορία τους δείχνει πως η συνάντηση Ευρωπαίων και ιθαγενών στην Αμερική δεν ήταν πάντα μια απλή σύγκρουση δύο κόσμων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, υπήρξε και αφομοίωση, πολιτισμική ανταλλαγή και δημιουργία νέων ταυτοτήτων, μέσα σε έναν κόσμο που άλλαζε βίαια και ραγδαία.