Η Θάλασσα των Σαργασσών
Μια θάλασσα χωρίς ακτές που τρόμαζε τους ναυτικούς
Το 1492, τα πλοία του Χριστόφορου Κολόμβου διέσχιζαν τον Ατλαντικό Ωκεανό με σκοπό να φτάσουν στις Ινδίες και στην ανατολική Ασία πλέοντας προς τα δυτικά. Ήταν ένα ταξίδι προς το άγνωστο. Κανείς από τους άνδρες του δεν γνώριζε τι πραγματικά απλωνόταν πέρα από τον ορίζοντα, ούτε πόσο μακριά βρισκόταν η γη που αναζητούσαν. Καθώς τα τρία πλοία προχωρούσαν βαθύτερα στον Ατλαντικό, βρέθηκαν σε μια παράξενη θαλάσσια περιοχή. Η θάλασσα ήταν ήρεμη, οι άνεμοι εξασθενούσαν και στην επιφάνεια της εμφανίζονταν μεγάλες μάζες από καστανόχρωμα φύκια. Για τα πληρώματα, που είχαν μεγαλώσει μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο ναυτικούς μύθους, θρησκευτικές δοξασίες και φόβους για το άγνωστο, το θέαμα ήταν ανησυχητικό.
Τα φύκια έμοιαζαν να απλώνονται παντού. Οι ναυτικοί φοβήθηκαν ότι τα πλοία θα παγιδεύονταν μέσα σε αυτή την παράξενη θαλάσσια βλάστηση ή ότι η παρουσία των φυκιών σήμαινε ρηχά νερά και κρυμμένους κινδύνους. Στην πραγματικότητα, ο φόβος αυτός ήταν περισσότερο ψυχολογικός παρά πραγματικός. Τα φύκια της περιοχής επιπλέουν στην επιφάνεια και συνήθως σχηματίζουν λωρίδες ή συστάδες, όχι ένα αδιαπέραστο στρώμα ικανό να ακινητοποιήσει μεγάλα ιστιοφόρα. Ωστόσο, για τους άνδρες του Κολόμβου, η εμπειρία ήταν πρωτόγνωρη. Η άπνοια, η ακινησία της θάλασσας και η απουσία στεριάς ενίσχυαν την αγωνία τους. Κάθε μέρα που περνούσε χωρίς να φαίνεται γη αύξανε τον φόβο ότι είχαν απομακρυνθεί υπερβολικά από τον γνωστό κόσμο. Ο Κολόμβος κατέγραψε στο ημερολόγιο του την παρουσία των φυκιών και την ανησυχία των πληρωμάτων, καθώς η θάλασσα φαινόταν αφύσικα ήρεμη και ο άνεμος αρκετά ασθενής για τα πανιά τους. Τα πλοία του είχαν εισέλθει στη θαλάσσια περιοχή που σήμερα είναι γνωστή ως Θάλασσα των Σαργασσών.
Η ονομασία της προέρχεται από την πορτογαλική λέξη sargaço, που σημαίνει φύκι. Οι Πορτογάλοι ναυτικοί, οι οποίοι είχαν ήδη εξερευνήσει μεγάλο μέρος του ανατολικού Ατλαντικού, γνώριζαν την παρουσία αυτών των φυκιών δυτικότερα από τις Αζόρες και ονόμασαν την περιοχή Mar dos Sargaços, δηλαδή Θάλασσα των Φυκιών. Η Θάλασσα των Σαργασσών είναι μια από τις πιο ιδιόμορφες θαλάσσιες περιοχές του πλανήτη. Δεν περιβάλλεται από ξηρά, όπως οι περισσότερες θάλασσες, αλλά από θαλάσσια ρεύματα. Βρίσκεται μέσα στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό και τα όριά της σχηματίζονται από τέσσερα μεγάλα ρεύματα: το Ρεύμα του Κόλπου στα δυτικά, το Βορειοατλαντικό Ρεύμα στα βόρεια, το Ρεύμα των Καναρίων στα ανατολικά και το Βόρειο Ισημερινό Ρεύμα στα νότια. Αυτά τα ρεύματα σχηματίζουν ένα τεράστιο κυκλικό σύστημα, τον βορειοατλαντικό υποτροπικό γύρο, μέσα στον οποίο συγκεντρώνονται επιπλέοντα υλικά, ανάμεσά τους και τα χαρακτηριστικά φύκια του γένους Sargassum.
Τα φύκια αυτά δεν είναι απλώς ένα παράξενο φαινόμενο για τους ναυτικούς. Αποτελούν έναν ολόκληρο πλωτό βιότοπο. Ανάμεσα στις μάζες τους βρίσκουν καταφύγιο μικρά ψάρια, καρκινοειδή, θαλάσσιες χελώνες και πολλά άλλα είδη. Η Θάλασσα των Σαργασσών είναι επίσης σημαντική για τον κύκλο ζωής των χελιών, καθώς εκεί γεννιούνται οι προνύμφες του ευρωπαϊκού και του αμερικανικού χελιού πριν ξεκινήσουν το μακρύ ταξίδι τους προς τις ακτές της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Για τους παλαιούς ναυτικούς, όμως, η περιοχή απέκτησε σκοτεινή φήμη. Πριν από την εποχή των μηχανών εσωτερικής καύσης, ένα ιστιοφόρο εξαρτιόταν απόλυτα από τον άνεμο. Αν έπεφτε σε παρατεταμένη άπνοια, μπορούσε να μείνει για ημέρες σχεδόν ακίνητο. Σε τέτοιες συνθήκες, η δίψα, η πείνα, η ζέστη και η ψυχολογική πίεση μπορούσαν να γίνουν εξίσου επικίνδυνες με μια καταιγίδα.
Έτσι, η Θάλασσα των Σαργασσών άρχισε να τροφοδοτεί τη φαντασία των ναυτικών. Ιστορίες για πλοία που χάθηκαν, για πληρώματα που πέθαναν από δίψα και για σκάφη που έμειναν για πάντα παγιδευμένα ανάμεσα στα φύκια πέρασαν στη ναυτική παράδοση. Πολλές από αυτές τις ιστορίες δεν στηρίζονται σε ασφαλή ιστορικά στοιχεία καθώς ανήκουν περισσότερο στον κόσμο του θρύλου. Όμως δείχνουν τον αληθινό φόβο των ανθρώπων της θάλασσας απέναντι σε έναν ωκεανό που τότε παρέμενε σε μεγάλο βαθμό άγνωστος. Στη λογοτεχνία και στη λαϊκή φαντασία, η Θάλασσα των Σαργασσών συχνά παρουσιάστηκε ως ένα είδος θαλάσσιου νεκροταφείου, ένας τόπος όπου τα πλοία χάνονταν μέσα σε μια ατέλειωτη έκταση από φύκια και ακίνητα νερά.
Σήμερα, η Θάλασσα των Σαργασσών δεν αποτελεί φόβητρο για τη ναυσιπλοΐα. Τα σύγχρονα πλοία τη διασχίζουν χωρίς ιδιαίτερο κίνδυνο. Παρ’ όλα αυτά, τα φύκια μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να δημιουργήσουν προβλήματα σε μικρά σκάφη, κυρίως όταν μπλέκονται σε προπέλες ή φράζουν εισαγωγές νερού. Για τη μεγάλη ναυτιλία, όμως, ο παλιός τρόμος των ιστιοφόρων έχει πλέον περάσει στην ιστορία.
