Από πότε ο Άνθρωπος είχε αντιληφθεί ότι η Γη είναι σφαιρική;
Ο Άνθρωπος, στα πρώτα στάδια της ιστορίας του, αντιλαμβανόταν τον κόσμο μέσα από την άμεση εμπειρία του. Το έδαφος που πατούσε φαινόταν επίπεδο, και η ιδέα μιας επίπεδης Γης υπήρξε φυσική και αυτονόητη για τους πρώιμους πολιτισμούς. Ωστόσο, ήδη από την αρχαιότητα, στον ελλαδικό χώρο διατυπώθηκαν οι πρώτες θεωρίες που υποστήριζαν ότι η Γη είναι σφαιρική. Φιλόσοφοι όπως ο Πυθαγόρας και κυρίως ο Αριστοτέλης ανέπτυξαν τα πρώτα επιχειρήματα υπέρ της σφαιρικότητας, βασισμένα σε παρατηρήσεις της φύσης. Τον 3ο αιώνα π.Χ., ο Ερατοσθένης προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, υπολογίζοντας με εντυπωσιακή ακρίβεια την περίμετρο της Γης. Ο τρόπος που το έκανε ήταν εξαιρετικά απλός αλλά ιδιοφυής.
Γνώριζε ότι στην πόλη Συήνη (σημερινό Ασσουάν), κατά το θερινό ηλιοστάσιο, ο Ήλιος βρισκόταν ακριβώς κατακόρυφα, φωτίζοντας τον πυθμένα ενός πηγαδιού χωρίς να δημιουργεί σκιά. Την ίδια στιγμή, στην Αλεξάνδρεια, παρατήρησε ότι ένας κάθετος στύλος δημιουργούσε σκιά, σχηματίζοντας γωνία περίπου 7,2 μοιρών με την κατακόρυφο, δηλαδή το 1/50 ενός πλήρους κύκλου. Υποθέτοντας σωστά ότι οι ακτίνες του Ήλιου φτάνουν παράλληλες στη Γη, συμπέρανε ότι η γωνία αυτή αντιστοιχούσε στο τόξο της επιφάνειας μεταξύ των δύο πόλεων. Γνωρίζοντας την απόσταση Αλεξάνδρειας–Συήνης, την πολλαπλασίασε επί 50 και έτσι υπολόγισε με εντυπωσιακή ακρίβεια την περιφέρεια της Γης.
Ο Στράβων υιοθέτησε τη θεωρία της σφαιρικής Γης, επικαλούμενος την εμπειρική παρατήρηση ενός πλοίου που απομακρύνεται στον ορίζοντα, όπου πρώτα εξαφανίζονται τα χαμηλότερα μέρη του και έπειτα τα υψηλότερα, γεγονός που μαρτυρεί την καμπυλότητα της επιφάνειας. Κατά τον 2ο αιώνα π.Χ., ο Ίππαρχος συνέβαλε σημαντικά στην κατανόηση της κίνησης της Γης, ανακαλύπτοντας το φαινόμενο της μετάπτωσης των ισημεριών, δηλαδή τη σταδιακή μεταβολή της κατεύθυνσης του άξονα της Γης σε βάθος χιλιάδων ετών. Παράλληλα, οι αστρονομικές του μελέτες οδήγησαν σε ακριβέστερο προσδιορισμό της διάρκειας του ηλιακού έτους.
Οι γνώσεις αυτές αξιοποιήθηκαν αργότερα από τον Σωσιγένη, ο οποίος, κατ’ εντολή του Ιουλίου Καίσαρα, συνέβαλε στη δημιουργία του Ιουλιανού ημερολογίου το 46 π.Χ., θεσπίζοντας ένα σύστημα που βασιζόταν στον ηλιακό κύκλο. Την ίδια εποχή, ο Αρίσταρχος ο Σάμιος διατύπωσε μια ριζοσπαστική για την εποχή θεωρία: ότι η Γη δεν βρίσκεται στο κέντρο του σύμπαντος, αλλά περιστρέφεται γύρω από τον Ήλιο. Αν και η άποψη αυτή δεν επικράτησε τότε, επανήλθε πολλούς αιώνες αργότερα με το έργο του Νικολάους Κοπέρνικους.
Παρά το γεγονός ότι η σφαιρικότητα της Γης ήταν ήδη γνωστή και τεκμηριωμένη στους μορφωμένους κύκλους από την αρχαιότητα, η γνώση αυτή δεν ήταν πάντοτε διαδεδομένη στο σύνολο της κοινωνίας. Για τους απλούς ανθρώπους, όπως οι αγρότες ή οι τεχνίτες, που όχι απλώς δεν είχαν πρόσβαση στην μόρφωση αλλά σε μεγάλο βαθμό ήταν και αναλφάβητοι, η αντίληψη του κόσμου παρέμενε κυρίως εμπειρική, βασισμένη σε όσα μπορούσαν να παρατηρήσουν άμεσα στο περιβάλλον τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η ιδέα της επίπεδης Γης ήταν μια φυσική προέκταση της καθημερινής εμπειρίας τους, και όχι απαραίτητα μια συνειδητή κοσμολογική θέση.
Η θεωρία της σφαιρικότητας της Γης, στους επιστημονικούς κύκλους, συνέχισε να διατηρείται και κατά τον Μεσαίωνα μέσα από τα έργα λογίων, τόσο στην Ευρώπη όσο και στον ισλαμικό κόσμο. Αυτή η παρακαταθήκη συνέβαλε καθοριστικά, ώστε κατά τον 15ο αιώνα, όταν οι τεχνολογικές και ναυτικές προϋποθέσεις το επέτρεψαν, να ξεκινήσει η Εποχή των Ανακαλύψεων, και οι Ευρωπαίοι θαλασσοπόροι με τα ταξίδια τους να επιβεβαιώσουν και στην πράξη τη μορφή του πλανήτη.
